Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội góp ý hoàn thiện dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

Phát biểu thảo luận, đại biểu Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá cao việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là dự thảo có ý nghĩa rất lớn, cho thấy bước chuyển rất quan trọng trong tư duy làm chính sách. Cụ thể, dự thảo Nghị quyết từ chỗ coi văn hóa chủ yếu là lĩnh vực cần được quan tâm sang chỗ xác lập văn hóa như một lĩnh vực cần có cơ chế đặc thù, nguồn lực đặc thù và cách tiếp cận phát triển đặc thù.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn đánh giá, dự thảo đã đi vào đúng những điểm nghẽn của văn hóa hiện nay, từ nguồn lực đầu tư, đất đai, hạ tầng, công nghiệp văn hóa, nhân lực đặc thù, đến cơ chế đặt hàng sáng tạo và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Các nội dung đều có thể tạo ra xung lực mới cho phát triển văn hóa nước nhà.

Về chính sách dành tỷ lệ nhất định, đại biểu đề nghị nghiên cứu theo hướng, đối với các công trình hạ tầng công cộng, công trình xây dựng công, công trình chỉnh trang đô thị, công viên, quảng trường, nhà ga, bến bãi, bệnh viện, trường học, thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa… có sử dụng ngân sách nhà nước hoặc vốn nhà nước chi phối thì dành một tỷ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư để đầu tư cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với công trình.

Để tránh hình thức, lãng phí, đại biểu Bùi Hoài Sơn đề xuất cần thiết kế đi kèm một số nguyên tắc chặt chẽ. Đó là lựa chọn tác phẩm phải thông qua hội đồng chuyên môn có uy tín; ưu tiên sự phù hợp với công năng, không gian, lịch sử, cộng đồng...

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị cơ qua soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Nghị quyết một điều hoặc một khoản, theo hướng quy định nguyên tắc dành một tỷ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư các công trình hạ tầng công cộng, công trình xây dựng công đủ điều kiện, để đầu tư cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với công trình.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình bày tỏ quan điểm phát triển văn hóa không chỉ nằm ở các thiết chế văn hóa đơn thuần nếu làm tốt chính sách và cơ chế phù hợp, đây hoàn toàn có thể là một nguồn thu cho ngân sách. Song, tại dự thảo chưa rõ vai trò của khu vực công trong việc khuyến khích các cơ chế đặc thù để thu hút tư nhân đầu tư vào văn hóa.

Với chính sách thuế, hiện tại quy định miễn thuế 2 năm đầu và giảm 50% trong 4 năm tiếp theo cho doanh nghiệp. Đây là ưu đãi tốt nhưng nếu có cơ chế để họ tự tổ chức các sự kiện lớn tạo nguồn thu thì hiệu quả sẽ cao hơn. Vì vậy, đại biểu đề xuất cơ quan soạn thảo nghiên cứu thêm các cơ chế đặc thù vượt trội để khuyến khích tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn.

Thảo luận tại Tổ Hà Nội, đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hà Nội bày tỏ sự thống nhất cao với việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng của tăng trưởng.

Góp ý cụ thể, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đánh giá sáng kiến quy định "Ngày Văn hóa Việt Nam" là đáng ghi nhận song nhấn mạnh cần thiết kế thành sự kiện văn hóa - sáng tạo mang tầm quốc gia, gắn với các hoạt động như lễ hội, tuần lễ công nghiệp sáng tạo, kích cầu du lịch và tiêu dùng văn hóa, nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa cả về kinh tế lẫn xã hội.

Về cơ chế đầu tư và hợp tác công - tư, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho rằng, cần xác định rõ lĩnh vực nào có thể xã hội hóa sâu, lĩnh vực nào Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo, nhất là đối với di sản và các thiết chế văn hóa cốt lõi.

Đối với chính sách ưu đãi tài chính, đại biểu Đoàn thành phố Hà Nội đồng tình với việc miễn, giảm thuế nhằm thu hút đầu tư vào công nghiệp văn hóa nhưng lưu ý cần gắn ưu đãi với hiệu quả đầu ra, bổ sung cơ chế hậu kiểm, dựa trên các tiêu chí như mức độ sáng tạo, tỷ lệ nội dung Việt hay đóng góp cho xuất khẩu văn hóa, nhằm tránh bị lợi dụng chính sách.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu được hoàn thiện theo hướng tập trung, có trọng tâm và kiểm soát tốt rủi ro, Nghị quyết sẽ tạo bước chuyển quan trọng, đưa văn hóa từ lĩnh vực "tiêu dùng ngân sách" trở thành ngành tạo giá trị, đóng góp cho tăng trưởng và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Trong khi đó, đại biểu Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, để Nghị quyết thực sự "đi trước mở đường", cần bám sát tinh thần các nghị quyết chiến lược, qua đó tạo đột phá trong phát triển văn hóa gắn với chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất 5 nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, về phát triển "văn hóa số" và công nghiệp văn hóa công nghệ cao, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo đề cập hạ tầng số và cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa song cho rằng cần mạnh dạn hơn trong chính sách ưu đãi.

Cụ thể, đại biểu cho rằng cần bổ sung đối tượng ưu đãi thuế đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, chuỗi khối phục vụ sáng tạo và bảo tồn văn hóa. Đồng thời, quỹ văn hóa, nghệ thuật cần được thiết kế theo hướng quỹ đầu tư mạo hiểm cho sáng tạo số, với cơ chế chấp nhận rủi ro, thay vì chỉ dừng ở tài trợ truyền thống.

Về hội nhập quốc tế và thu hút nguồn lực chất lượng cao, đại biểu Tạ Đình Thi đề xuất bổ sung chính sách "visa văn hóa" hoặc "thẻ nhà sáng tạo", cho phép chuyên gia, nghệ sĩ quốc tế được cấp thị thực dài hạn khi tham gia các dự án công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Bên cạnh đó, dự thảo Nghị quyết cần xây dựng cơ chế "một cửa liên ngành" trong cấp phép quay phim, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo thuận lợi thu hút các đoàn làm phim quốc tế.

Liên quan đến mô hình quản trị, đại biểu đề nghị cho phép thí điểm "doanh nghiệp xã hội văn hóa" được hưởng ưu đãi tương tự doanh nghiệp công nghệ cao nếu có mô hình kết hợp bảo tồn di sản với ứng dụng số. Đây được xem là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.