Hà Nội công bố quyết định ghi danh Lễ hội Tam giáp vào danh mục quốc gia Di sản văn hóa phi vật thể

Nằm trong quần thể Thập Tam trại, ba giáp Xuân Biểu - Ngọc Hà - Hữu Tiệp kết nghĩa anh em, cùng tôn Thượng Đẳng Phúc Thần Huyền Thiên Hắc Đế làm Thành hoàng. Cấu trúc “tam giáp hợp hội” với trật tự anh cả - anh hai - em út không chỉ là tổ chức nghi lễ, mà là biểu tượng của tinh thần hòa hiếu, cố kết cộng đồng - những giá trị bền vững làm nên bản sắc của vùng đất này.

Vào ngày 19 tháng Giêng âm lịch hằng năm - Lễ Đại Kỳ Phúc (ngày sinh Đức Thánh), nhân dân ba giáp lại cùng nhau bước vào một chu trình nghi lễ được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Từ nghi thức bao sái ban thờ, chỉnh trang không gian thờ tự - như một cách thanh lọc và làm mới tâm thế trước khi tiến hành lễ cáo thỉnh trang nghiêm; rước nước thiêng từ chùa Một Cột về đền Núi Sưa đến thực hiện lễ tế hội đồng và đặc biệt là rước Thánh “vi hành” qua các không gian linh thiêng.

Mỗi công đoạn đều được chuẩn bị công phu, chặt chẽ, theo đúng trật tự truyền thống anh cả - anh hai - em út. Khi đoàn rước đi qua, cờ hội rợp đường, tiếng nhạc lễ ngân vang, nhân dân trên địa bàn sắm sửa lễ vật, bày hương án trước cửa nhà, thành kính dâng lễ. Không gian lễ hội vì thế không chỉ gói gọn trong phạm vi di tích, mà lan tỏa thành một không gian văn hóa chung của cả cộng đồng.

Mỗi nghi lễ không đơn thuần là sự tái hiện một tích xưa, đó là cách cộng đồng nhắc nhớ về cội nguồn; là dịp để các thế hệ cùng nhau thực hành những chuẩn mực ứng xử đã được hun đúc qua thời gian; là môi trường để con cháu học cách kính trên nhường dưới, gìn giữ gia phong, củng cố nghĩa tình làng xóm. Chính trong quá trình cùng chuẩn bị, cùng rước lễ, cùng tế tự ấy, tinh thần cố kết cộng đồng được bồi đắp và truyền nối bền chặt từ đời này sang đời khác.

Lễ hội Tam giáp Xuân Biểu - Ngọc Hà - Hữu Tiệp gắn liền với đời sống tín ngưỡng, tâm linh và sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư. Di sản phản ánh đậm nét bản sắc văn hóa của nhân dân địa phương, được cộng đồng sáng tạo, thực hành, gìn giữ và truyền dạy qua nhiều thế hệ đó là hệ giá trị cộng đồng, là ký ức đô thị Thăng Long được lưu giữ giữa lòng Ba Đình hôm nay.

Trải qua chiều dài lịch sử, có thời gian lễ hội bị gián đoạn bởi chiến tranh, nhưng mạch thờ phụng chưa từng đứt đoạn. Từ năm 1992, việc tổ chức lễ hội được nhân dân khôi phục; đặc biệt từ năm 2023, quận Ba Đình (cũ) đã thống nhất chỉ đạo, tổ chức lễ hội ở đền Núi Sưa với quy mô cấp quận, điều đó đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của Ba Đình lịch sử, anh hùng.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học, giáo dục cùng các giá trị hướng về cộng đồng, lễ hội Tam giáp Xuân Biểu - Ngọc Hà - Hữu Tiệp đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những giá trị tiêu biểu, đặc sắc của Lễ hội; đồng thời là niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Ba Đình nói chung, nhân dân Tam giáp nói riêng trong ngày kỷ niệm 1.000 năm ngày sinh Đức Thánh.

Phát biểu tại buổi Lễ, Chủ tịch UBND phường Ba Đình Phạm Thị Diễm khẳng định, việc lễ hội được ghi danh vào danh mục quốc gia Di sản văn hóa phi vật thể là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ là niềm tự hào, mà còn là lời nhắc nhớ về trách nhiệm lớn lao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Ba Đình về bảo tồn phải đi đôi với phát huy; gìn giữ phải gắn với giáo dục thế hệ trẻ; tổ chức lễ hội phải văn minh, lành mạnh, đúng quy định, bảo đảm tính nguyên gốc và vai trò chủ thể của cộng đồng để di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà di sản là nền tảng tinh thần cho hiện tại và di sản là niềm tin gửi gắm cho tương lai.

Một số hình ảnh tại lễ hội kỷ niệm 1.000 năm ngày sinh Thượng Đẳng Phúc Thần Huyền Thiên Hắc Đế: