Hà Nội đổi mới mô hình trường chất lượng cao theo hướng thực chất, tăng cơ hội học tập

Tăng cường giám sát chất lượng thực

Toàn Thành phố hiện có 23 trường chất lượng cao được UBND Thành phố công nhận, gồm 17 trường công lập và 6 trường ngoài công lập.

Việc xây dựng trường chất lượng cao góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa giáo dục, từng bước giảm ngân sách cấp cho các trường công lập, tạo tiền đề để các trường tiến tới tự chủ tài chính, hình thành cạnh tranh lành mạnh giữa trường công lập đại trà và trường chất lượng cao, qua đó thúc đẩy phát triển giáo dục.

Triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Chương trình hành động số 05-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, Thành phố tiếp tục phát triển mô hình trường chất lượng cao trong giai đoạn tới theo hướng tập trung tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi. Theo đó, Nhà nước bảo đảm các điều kiện như đối với trường công lập đại trà; phụ huynh đóng góp phần dịch vụ chất lượng cao; đồng thời cung cấp hệ thống dịch vụ hỗ trợ theo chuẩn chất lượng cao, công khai, minh bạch các cam kết về chất lượng giáo dục.

Báo cáo tại cuộc họp, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho biết, so với quy định trước đây, mô hình trường chất lượng cao lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi cách tiếp cận phát triển giáo dục.

Đáng chú ý, có 7 điểm nhấn về mô hình trường chất lượng cao. Thứ nhất, chuyển từ quản lý theo tiêu chí đầu vào sang quản trị chất lượng theo "toàn bộ vòng đời", với đầy đủ các khâu công nhận, đánh giá định kỳ, kiểm định và thu hồi, bảo đảm thực chất.

Thứ hai, mô hình trường chất lượng cao sắp tới chuyển từ tiêu chí cứng sang khung chuẩn mở; lấy chuẩn quốc gia mức độ 2 làm nền, đồng thời cho phép các trường phát triển vượt chuẩn theo định hướng riêng, tạo bản sắc và nâng cao tính cạnh tranh.

Thứ ba, về chương trình giáo dục của trường chất lượng cao sẽ bao gồm chương trình nền tảng và chương trình bổ sung nâng cao. Chương trình được thiết kế chuyển từ tăng cường nội dung sang thiết kế chương trình mở, tích hợp, định hướng năng lực, chú trọng ngoại ngữ, STEM, công nghệ số, năng khiếu nghệ thuật và thể dục thể thao…

Thứ tư, về kiểm soát chất lượng, chuyển từ công nhận một lần sang duy trì, giám sát thường xuyên, có cơ chế thu hồi, bảo đảm danh hiệu gắn với chất lượng thực.

Thứ năm, bổ sung mô hình trường nhiều cấp học, tạo liên thông trong hệ thống và ổn định chất lượng đầu vào - đầu ra.

Thứ sáu, nâng chuẩn đội ngũ theo hướng đáp ứng yêu cầu hội nhập, bao gồm ngoại ngữ và năng lực số.

Thứ bảy, về tài chính, chuyển từ cơ chế học phí sang giá dịch vụ giáo dục trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật, trong đó Nhà nước bảo đảm phần cơ bản, phần chất lượng cao được tính đúng, tính đủ. Đồng thời, mô hình cũng phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các cấp, phù hợp với việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Quy trình công nhận trường chất lượng cao gồm 6 bước: Nhà trường xây dựng đề án; Sở Giáo dục và Đào tạo thẩm định; trình UBND Thành phố; quyết định công nhận; đánh giá định kỳ; thu hồi nếu không đạt.

Theo Phó Giám đốc Phạm Quốc Toản, ngoài 23 trường chất lượng cao đã được UBND Thành phố công nhận, trên cơ sở rà soát thực tế và báo cáo của các địa phương, dự kiến sẽ phát triển thêm 37 trường chất lượng cao nữa (4 trường mầm non, 12 trường tiểu học, 13 trường trung học cơ sở, 8 trường trung học phổ thông), nâng tổng số trường chất lượng cao toàn thành phố lên 60 trường, hình thành hệ thống giáo dục chất lượng cao thực chất, có sức dẫn dắt toàn hệ thống.

Các trường này được lựa chọn trên cơ sở có nền tảng chất lượng, có điều kiện triển khai, có nhu cầu xã hội và bảo đảm không ảnh hưởng đến việc phổ cập giáo dục, không phát triển dàn trải, gắn với quy hoạch mạng lưới.

Tiếng nói từ cơ sở

Nêu ý kiến về dự thảo mô hình cơ sở giáo dục chất lượng cao, đại diện UBND các xã, phường và các nhà trường bày tỏ sự phấn khởi khi mô hình mới sắp được triển khai. Học sinh ở nhiều địa bàn có thêm cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao.

Về cơ bản, các đơn vị thống nhất với dự thảo do Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng, song vẫn còn băn khoăn về tiêu chuẩn đội ngũ giáo viên, chuẩn đầu ra, danh mục cơ sở vật chất và việc tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ kế toán.

Đại diện phường Từ Liêm đề nghị quy định cụ thể hơn các tiêu chí đối với trường chất lượng cao, nhất là về cơ sở vật chất và đội ngũ. Cần làm rõ yêu cầu về phòng học thông minh, bảng tương tác, phòng chức năng, thư viện, phần mềm; quy định rõ tỷ lệ, vai trò của đội ngũ chuyên gia; đồng thời phân biệt rõ với trường đại trà. Quy trình thẩm định, phê duyệt cũng cần minh bạch, xác định rõ thẩm quyền và cách áp dụng.

Đại diện phường Bồ Đề cho rằng tiêu chí cơ sở vật chất còn chung chung, trong khi Thành phố chưa có danh mục riêng cho trường chất lượng cao. Vì vậy, các trường mong muốn có quy định cụ thể làm căn cứ đầu tư. Một số ý kiến cũng đề nghị làm rõ việc triển khai theo từng khối lớp hay toàn trường.

Tiêu chuẩn đội ngũ và chuẩn đầu ra là nội dung được quan tâm. Theo dự thảo, tỷ lệ giáo viên trên chuẩn ở cấp tiểu học là 20%, trung học cơ sở là 25%, đồng thời yêu cầu 100% giáo viên đạt trình độ tiếng Anh B1. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất ít trường đáp ứng đầy đủ các tiêu chí này.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản mong muốn các đơn vị tiếp tục góp ý cụ thể để hoàn thiện dự thảo, đồng thời khẳng định Sở sẽ đồng hành, hỗ trợ triển khai mô hình.

Không tăng áp lực, mở rộng cơ hội học tập

Cơ bản thống nhất định hướng triển khai mô hình trường chất lượng cao trên cơ sở các ý kiến góp ý, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh, đây là mô hình đặc thù của Hà Nội được quy định trong Luật Thủ đô và cụ thể hóa qua Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Sau hơn 10 năm thí điểm mô hình này, bối cảnh mới đòi hỏi cách tiếp cận rõ ràng hơn, thực chất hơn, nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận cho học sinh.

Theo đồng chí Vũ Thu Hà, mô hình trường chất lượng cao sẽ được điều chỉnh theo hướng mở rộng phạm vi nhưng vẫn bảo đảm chất lượng. Thành phố giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì tiếp thu đầy đủ ý kiến của các cơ quan, đơn vị, địa phương để hoàn thiện dự thảo thay thế quy định hiện hành. Việc xây dựng tiêu chí cần bám sát thực tiễn từng cấp học, trên cơ sở khảo sát cụ thể để đưa ra phương án phù hợp, khả thi; đồng thời bảo đảm tiến độ hoàn thiện trước ngày 10/4/2026.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cũng nhấn mạnh, mô hình trường chất lượng cao của Thành phố được xác định phục vụ theo khu vực, không giới hạn địa giới hành chính, không phân tuyến tuyển sinh, qua đó tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn ngay tại địa phương. Thành phố đặt mục tiêu phát triển mô hình trường chất lượng cao với khoảng 5% tổng số trường, tương đương khoảng 150 trường đến năm 2030. Các địa phương phải chủ động đăng ký lộ trình, nếu không đăng ký sẽ phải giải trình rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Đồng chí Vũ Thu Hà lưu ý các đơn vị, địa phương, trong quá trình triển khai cần lồng ghép đồng bộ các yêu cầu của các nghị quyết liên quan, nhất là nội dung về chuyển đổi số, khoa học công nghệ, y tế học đường… Sở Giáo dục và Đào tạo phải bổ sung đầy đủ tiêu chí về cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ và xây dựng công cụ đánh giá khách quan theo từng nhóm tiêu chí, tránh tình trạng tự đánh giá, tự công nhận.

Về tổ chức thực hiện, các địa phương cần khẩn trương rà soát, lựa chọn trường có tính khả thi để triển khai ngay từ năm học 2026-2027. Việc xây dựng mô hình phải bắt đầu từ thiết kế chương trình, bảo đảm tích hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, không làm tăng áp lực học tập. Trên cơ sở đó, các địa phương cần xác định nhu cầu đầu tư, chuẩn bị đội ngũ và xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật, làm căn cứ xác định mức thu phù hợp với điều kiện thực tế.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai khẩn trương, đồng bộ nội dung này, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực và tạo mô hình dẫn dắt cho hệ thống giáo dục Thủ đô.