Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Chuyển từ tư duy "quy hoạch hàn lâm" sang "quy hoạch hành động"

Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cho biêt, hồ sơ quy hoạch được hoàn thiện trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị, tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo, góp ý của lãnh đạo Trung ương, các bộ, ngành, địa phương trong Vùng Thủ đô, các sở, ngành, nhà khoa học và cộng đồng dân cư.

Phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ không gian địa giới hành chính Thủ đô với 126 xã, phường; diện tích tự nhiên khoảng 3.359,84km². Không gian nghiên cứu được mở rộng kết nối với Vùng Thủ đô, Vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng Trung du miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Đây là nền tảng để Hà Nội không chỉ phát triển trong ranh giới hành chính mà còn đóng vai trò trung tâm lan tỏa vùng và liên vùng.

Về quy mô dân số, đến năm 2035, dự kiến đạt 14-15 triệu người; đến năm 2045 đạt 15-16 triệu người; đến năm 2065 đạt 17-19 triệu người. Sau năm 2065, quy mô dân số cơ bản ổn định, khống chế tối đa không quá 20 triệu người, bảo đảm các quy chuẩn về mật độ dân số. Song song với đó là định hướng sử dụng đất theo mô hình "nén - xanh": đến năm 2045, tỷ lệ đất xây dựng đô thị đạt 45-50%; đến năm 2065 đạt 55-60%; phần diện tích còn lại được bảo vệ nghiêm ngặt để duy trì rừng, vành đai xanh, hành lang xanh và nêm xanh.

Mục tiêu tổng quát đến năm 2035 xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", trở thành trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đến năm 2045, Hà Nội ngang tầm các thủ đô của những quốc gia phát triển, hội tụ tri thức và công nghệ toàn cầu. Từ năm 2065 trở đi, Hà Nội hướng tới vị thế thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới. Không gian phát triển được xác định theo cấu trúc "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm", lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, trung tâm gắn kết toàn bộ cấu trúc đô thị.

Các chỉ tiêu kinh tế - xã hội được xác lập theo lộ trình cụ thể: tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026-2045 trên 11%/năm; quy mô GRDP đạt khoảng 200 tỷ USD vào giai đoạn đầu, 640 tỷ USD vào giai đoạn giữa và 1.920 tỷ USD vào giai đoạn sau; GRDP bình quân đầu người đạt 18.800 USD vào năm 2035, trên 42.000 USD vào năm 2045 và trên 95.000 USD vào năm 2065. Công nghiệp văn hóa được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm 15-20% GRDP về dài hạn; kinh tế số chiếm 50% GRDP ngay trong giai đoạn đầu. Chỉ số hạnh phúc đặt mục tiêu đạt 9,2/10 vào năm 2035 và nằm trong nhóm 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới sau năm 2046.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cũng cho biết, báo cáo nhấn mạnh sự thay đổi tư duy từ "quy hoạch hàn lâm" sang "quy hoạch hành động", trong đó mọi định hướng không gian đều gắn với chương trình, kế hoạch và dự án động lực cụ thể. Hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, được xác định là giải pháp then chốt để giải quyết căn cơ các điểm nghẽn của đô thị lớn. Tổng chiều dài mạng lưới metro dự kiến khoảng 1.200km, gồm các tuyến đường sắt vùng, liên vùng, đường sắt đô thị nhanh, đường sắt đô thị, đường sắt nhẹ và hệ thống vận chuyển tự động.

Mười một nhóm giải pháp đột phá được đề xuất, bao gồm: phát triển liên kết vùng với vai trò đô thị hạt nhân; đột phá mô hình đô thị TOD; kiến tạo đô thị thông minh - xanh - bền vững với ứng dụng AI và bản sao số trong quản trị; tái thiết đô thị chọn lọc; khai thác không gian đa tầng - đa lớp; làm sống lại các dòng sông như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy; chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch; xử lý rác thải phát điện, hướng tới không chôn lấp; mở rộng rừng và công viên rừng theo cấu trúc "Rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng"; dành quỹ đất chiến lược cho tương lai; triển khai quy hoạch bằng các kế hoạch, hành động cụ thể gắn với cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô.

Không gian phát triển được tổ chức theo mô hình "chùm đô thị hướng tâm", trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm hạt nhân, các đô thị xung quanh là vệ tinh và đối trọng. Cấu trúc khung gồm 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực tạo thành hệ sinh thái không gian kinh tế đô thị.

Chín cực tăng trưởng được phân vai rõ ràng theo thế mạnh: đô thị trung tâm hữu ngạn sông Hồng; cực phía Bắc (Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn) gắn với hội nhập quốc tế, logistics, sân bay; cực phía Đông (Gia Lâm - Long Biên) là cửa ngõ thương mại; cực phía Nam trung tâm (Phú Xuyên - Ứng Hòa) gắn với sân bay thứ hai, logistics đa phương thức; Vân Đình - Đại Nghĩa là đô thị sinh thái ven sông; Xuân Mai - Chương Mỹ là trung tâm giáo dục, y tế, nghỉ dưỡng; Hòa Lạc là trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; Sơn Tây - Ba Vì là không gian văn hóa, du lịch, rừng quốc gia; và cực sông Hồng là không gian cảnh quan trung tâm.

Chín trục động lực gồm các trục hướng tâm, quốc lộ, cao tốc và đại lộ cảnh quan sông Hồng, đóng vai trò "xương sống" kết nối các cực tăng trưởng với đô thị trung tâm và Vùng Thủ đô. Các vành đai 1, 2, 3, 4, 5 cùng các hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây hình thành mạng lưới liên kết đa chiều, vừa bảo tồn nội đô lịch sử, vừa phát triển đô thị nén, TOD, khai thác không gian ngầm và mở rộng ra các đô thị vệ tinh.

Quy hoạch nhấn mạnh không gian di sản, cảnh quan dọc sông Đà - sông Hồng - sông Đuống; vành đai xanh phía Tây "Vòng cung Xanh - Tâm linh" kết nối Sóc Sơn - Ba Vì - Hương Tích với Tam Chúc, Tràng An - Bái Đính, tạo trục du lịch sinh thái, văn hóa, tâm linh quy mô lớn. Cấu trúc đô thị đa tầng (ngầm, thấp, cao) và đa lớp (di sản - sinh thái - kinh tế số) là nền tảng để Hà Nội phát triển theo chiều sâu thay vì dàn trải theo bề rộng.

Cùng với đó là định hướng cải tạo, tái thiết khu vực trung tâm gắn với trục sông Hồng và hai bên sông; bảo tồn, phát huy giá trị khu phố cổ, phố cũ, Hồ Tây, các di tích, chung cư cũ; kiểm soát phát triển đô thị và nông thôn trên nguyên tắc nâng cao chất lượng sống, bảo đảm môi trường và sinh kế người dân.

Tho Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn, báo cáo cũng xác định đồng bộ định hướng phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội với 12 lĩnh vực, cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật từ giao thông, năng lượng, cấp thoát nước, xử lý chất thải, thông tin truyền thông, đến phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu.