Hà Nội tọa đàm kết quả triển khai các dự án xử lý rác thải, nước thải, bảo vệ môi trường

Tháo gỡ “điểm nghẽn” môi trường tại các làng nghề

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai cho biết, những năm gần đây, công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Thành phố đã có nhiều đổi mới theo hướng gần dân, trực diện hơn, tập trung vào những nội dung khó, còn nhiều vướng mắc trong đời sống kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố, đợt giám sát lần này tiếp tục là một cách làm mới, tập trung vào công tác bảo vệ môi trường - một trong những “điểm nghẽn” lớn trong quá trình phát triển của Thành phố. Đoàn giám sát lựa chọn nhóm nội dung cụ thể là xử lý rác thải, nước thải, trong đó ưu tiên khu vực làng nghề - nơi chịu áp lực ô nhiễm cao nhưng cũng là không gian giữ gìn các giá trị kinh tế, văn hóa truyền thống.

Hiện Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, nhiều làng nghề nổi tiếng cả nước và quốc tế, vì vậy yêu cầu phát triển làng nghề gắn với bảo vệ môi trường được đặt ra rất cấp thiết. Trước khi làm việc với các cơ quan chức năng, đoàn giám sát của Mặt trận Tổ quốc Thành phố đã trực tiếp khảo sát tại nhiều làng nghề để thu thập dữ liệu, đánh giá thực trạng.

Trên cơ sở khảo sát, đoàn đã hệ thống hóa ba nhóm nội dung: các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường; các cơ chế, chính sách riêng của thành phố Hà Nội; và thực tiễn triển khai qua kết quả giám sát. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống quy định của pháp luật và của Thành phố tương đối đầy đủ, thậm chí có nhiều yêu cầu cao hơn mức chung, nhưng khoảng cách giữa quy định và thực tế triển khai vẫn còn lớn.

Hội nghị tọa đàm được tổ chức nhằm phân tích rõ hơn những vấn đề này, chỉ ra nguyên nhân, từ đó đề xuất giải pháp cụ thể, khả thi để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường làng nghề trong thời gian tới. Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Bùi Huyền Mai khẳng định, đây là bước đi thể hiện quyết tâm không né tránh khó khăn, đổi mới thực chất công tác giám sát trên cơ sở dữ liệu cụ thể, với kiến nghị rõ nội dung, rõ địa chỉ, rõ tiến độ, gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ quan liên quan.

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý rác, nước thải

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Phạm Anh Tuấn cho biết, thời gian qua, Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố đã lãnh đạo, chỉ đạo nhiều nhiệm vụ, giải pháp về bảo vệ môi trường; ban hành cơ chế, chính sách, chương trình, kế hoạch nhằm khắc phục ô nhiễm, cải thiện chất lượng sống của Nhân dân Thủ đô. Công tác bảo vệ môi trường được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, vì ô nhiễm môi trường đang là một trong những “điểm nghẽn” lớn, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, sức khỏe Nhân dân và hình ảnh Thủ đô.

Các sở, ngành, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, nước thải; đầu tư hạ tầng kỹ thuật môi trường; tăng cường tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia bảo vệ môi trường; tổ chức các đợt ra quân xử lý vi phạm, qua đó từng bước nâng cao nhận thức cộng đồng. Nhiều nơi đã triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn; duy trì phong trào giữ gìn vệ sinh môi trường; xây dựng tuyến đường, khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp; phát huy vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trong tuyên truyền, vận động và giám sát.

Tuy nhiên, qua kiểm tra, khảo sát, giám sát cho thấy công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn vẫn còn nhiều hạn chế. Một số dự án xử lý rác thải, nước thải chậm tiến độ; hạ tầng kỹ thuật môi trường chưa đồng bộ; công suất xử lý tại một số khu xử lý chất thải chưa đáp ứng yêu cầu. Ô nhiễm tại các làng nghề, cụm công nghiệp, khu dân cư đông đúc còn phức tạp; nhiều cơ sở sản xuất xen kẽ khu dân cư không bảo đảm điều kiện môi trường. Chất lượng không khí nhiều thời điểm ở mức kém; ô nhiễm nguồn nước tại sông, kênh, mương chưa được cải thiện rõ; tình trạng đổ trộm phế thải, đốt rác tự phát, đốt rơm rạ vẫn xảy ra ở nhiều nơi.

Việc phân loại rác tại nguồn hiệu quả chưa cao; thu gom, vận chuyển sau phân loại chưa đồng bộ. Nhiều điểm tập kết, trung chuyển rác chưa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, thiếu mái che, thiếu hệ thống xử lý nước rỉ rác, gây ảnh hưởng đến đời sống người dân. Ở nhiều địa bàn có làng nghề, việc xử lý nước thải, khí thải, chất thải sản xuất còn bất cập; một số cụm công nghiệp làng nghề chưa hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung; việc di dời cơ sở gây ô nhiễm khỏi khu dân cư còn chậm do khó khăn về quỹ đất, nguồn lực và cơ chế hỗ trợ.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Phạm Anh Tuấn, công tác phối hợp giữa các sở, ngành với chính quyền địa phương ở một số nội dung chưa chặt chẽ; phân cấp, phân quyền và xác định trách nhiệm quản lý nhà nước về môi trường có nội dung chưa rõ, vẫn còn tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm khi xử lý các vấn đề phát sinh. Đồng chí đề nghị thông qua hội nghị tọa đàm, các đại biểu tập trung đánh giá thực trạng các dự án xử lý rác thải, nước thải; việc thực hiện Luật Bảo vệ môi trường 2020; trách nhiệm quản lý của các sở, ngành, địa phương và những bất cập trong cơ chế phối hợp; đồng thời đề xuất giải pháp xử lý điểm nóng ô nhiễm, quản lý môi trường tại làng nghề, cụm công nghiệp, khu dân cư; nâng cao hiệu quả vận hành các công trình xử lý; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội, cũng như trách nhiệm cộng đồng dân cư trong bảo vệ môi trường.

Đánh giá cao việc Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức buổi tọa đàm với nhiều đổi mới, sáng kiến trong cách tiếp cận, các đại biểu cho rằng đây là diễn đàn quan trọng để lắng nghe ý kiến từ cơ sở, từ đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học về công tác bảo vệ môi trường. Nhiều ý kiến đã phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng công tác bảo vệ môi trường của Thủ đô; làm rõ kết quả đạt được, khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân; đồng thời đề xuất các giải pháp thiết thực, có tính khả thi.

Theo TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở cơ chế, chính sách. Ông đề xuất Hà Nội xây dựng các cơ chế đột phá như thành lập Quỹ chuyển đổi xanh Thủ đô, đổi mới mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực môi trường, áp dụng nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng nền tảng quản trị môi trường số với hệ thống dữ liệu dùng chung. Đồng thời, Thành phố cần sớm ban hành chương trình chuyển đổi số môi trường giai đoạn 2026-2030 và Nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế tuần hoàn, công nghiệp môi trường.

Cũng theo Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thị Mai Hoa, trong giai đoạn 2025-2026, Thành phố đã ban hành 26 chính sách quan trọng về môi trường, từng bước làm rõ phân cấp, phân quyền trong quản lý. Tuy nhiên, áp lực ô nhiễm không khí, nước thải, chất thải rắn và ô nhiễm làng nghề vẫn rất lớn. Bà Hoa kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất toàn thành phố, tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình và phát huy vai trò giám sát của MTTQ cùng cộng đồng dân cư.

Phân tích thực trạng phối hợp giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương trong lĩnh vực môi trường, PGS.TS Bùi Thị An, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn kinh tế, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho rằng, hiện vẫn còn tình trạng chồng chéo trách nhiệm, thiếu cơ chế điều phối thống nhất và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. PGS.TS Bùi Thị An đề xuất xây dựng quy chế phối hợp liên ngành đồng bộ, hình thành hệ thống dữ liệu môi trường dùng chung, tăng phân cấp cho cấp xã, phường gắn với trách nhiệm người đứng đầu, đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng môi trường và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.

Ở góc độ làng nghề và cụm công nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh cho biết, khó khăn lớn hiện nay là thiếu nguồn lực đầu tư hạ tầng xử lý môi trường, việc di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm còn chậm, công nghệ sản xuất ở nhiều cơ sở còn lạc hậu. Bà Vinh đề nghị Thành phố ưu tiên đầu tư các công trình xử lý nước thải tập trung, đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng cụm công nghiệp để di dời các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, đồng thời có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thúc đẩy sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn.

5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, phát huy vai trò Mặt trận trong bảo vệ môi trường Thủ đô

Phát biểu kết luận tọa đàm, đồng chí Bùi Huyền Mai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội khẳng định hội nghị lần này là một bước triển khai mới, thể hiện sự chủ động của Mặt trận Tổ quốc Thành phố. Trước những vấn đề bức xúc, các “điểm nghẽn” và vướng mắc từ thực tiễn, Mặt trận Tổ quốc Thành phố không né tránh nội dung khó, nhạy cảm mà chọn cách cùng các sở, ngành, chuyên gia và Nhân dân bàn bạc, tìm giải pháp cụ thể.

Đồng chí cho biết Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến tham luận của các sở, ngành, chuyên gia, nhà khoa học để tổng hợp, báo cáo Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố và cơ quan có thẩm quyền, phục vụ công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường.

Trước áp lực quản lý môi trường ngày càng lớn tại một đô thị rộng hơn 3.359 km² với gần 10 triệu dân, đồng chí Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố nêu 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới:

Một là, tiếp tục hoàn thiện tư duy phát triển, làm rõ vai trò, trách nhiệm của Nhà nước trong quản lý, chỉ đạo; rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách, kể cả 26 cơ chế đặc thù đã ban hành, bảo đảm đồng bộ, phù hợp với yêu cầu mới.

Hai là, đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án xử lý nước thải, chất thải, nhất là các dự án trọng điểm; đồng thời tháo gỡ khó khăn về cơ chế, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn và nâng cao hiệu quả vận hành các công trình môi trường hiện có.

Ba là, tăng cường kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, nhất là ô nhiễm không khí; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường dùng chung, hệ thống giám sát, quan trắc tự động, bản đồ số và trung tâm điều hành môi trường.

Bốn là, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi vi phạm pháp luật về môi trường theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, nâng cao hiệu lực quản lý môi trường tại cơ sở.

Năm là, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong bảo vệ môi trường, thúc đẩy chuyển đổi xanh; xây dựng, nhân rộng mô hình, phong trào thi đua về bảo vệ môi trường; đồng thời hoàn thiện cơ chế tiếp cận thông tin, dữ liệu môi trường để Mặt trận thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện thường xuyên.

Đồng chí Bùi Huyền Mai nhấn mạnh, thực hiện thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua bài viết “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững” cùng với Lời kêu gọi của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về phong trào thi đua bảo vệ môi trường, Mặt trận Tổ quốc thành phố Hà Nội xác định công tác bảo vệ môi trường là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài.

Với quyết tâm của hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự tham gia của Nhân dân Thủ đô, đồng chí tin rằng công tác bảo vệ môi trường của Hà Nội sẽ có chuyển biến rõ hơn trong thời gian tới, tạo nền tảng để xây dựng Hà Nội phát triển xanh, bền vững, văn hiến, văn minh, hiện đại.