Cần đồng bộ giữa giao việc với giao thẩm quyền
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, với đặc thù là Thủ đô, đô thị đặc biệt, dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao, khối lượng nhiệm vụ quản lý rất lớn, Hà Nội cũng là địa phương bộc lộ sớm nhiều vấn đề thực tiễn cần được Trung ương quan tâm tháo gỡ để mô hình chính quyền địa phương 02 cấp vận hành ổn định, bền vững hơn.
Nêu một số khó khăn, vướng mắc chủ yếu của Hà Nội, đồng chí Dương Đức Tuấn cho biết:
Thứ nhất, khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh, trong khi điều kiện bảo đảm chưa theo kịp. Vướng mắc lớn nhất là sự chưa đồng bộ giữa giao việc với giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro. Có nhiệm vụ cấp xã đã được giao thẩm quyền nhưng còn thiếu cán bộ chuyên môn sâu; có nhiệm vụ đã phân cấp, ủy quyền nhưng dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất; có việc liên quan nhiều cơ quan nhưng chưa xác định rõ cơ quan chủ trì và trách nhiệm cuối cùng.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn phát biểu tham luận
Thứ hai, năng lực thực thi của cấp xã chưa đồng đều, trong khi khối lượng công việc giữa các địa bàn chênh lệch rất lớn. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn, thực tiễn Hà Nội cho thấy không thể nhìn cấp xã theo một mặt bằng như nhau. Một phường lõi đô thị có dân số lớn, mật độ cao, nhiều hồ sơ đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, an sinh xã hội, phản ánh kiến nghị sẽ có khối lượng công việc rất khác với một xã nông thôn, xã bãi sông, xã miền núi hoặc địa bàn dân cư phân tán. Trong khi đó, việc bố trí biên chế, vị trí việc làm, định mức ngân sách và cơ chế hỗ trợ chuyên môn hiện nay còn có điểm bình quân, chưa phản ánh đầy đủ quy mô quản trị thực tế…
Thứ ba, thể chế, quy trình nghiệp vụ và hệ thống văn bản hướng dẫn chưa theo kịp yêu cầu vận hành mô hình 02 cấp. Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, một số quy định hiện hành vẫn còn thiết kế theo mô hình có cấp huyện là đầu mối trung gian. Khi bỏ cấp huyện, nhiều quy trình cần được thiết kế lại nhưng chưa được sửa đổi đồng bộ. Vướng mắc tập trung ở các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, đơn vị sự nghiệp công lập, ngân sách, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo, dữ liệu chuyên ngành và dịch vụ công trực tuyến; việc cấp tài khoản, phân quyền cho cấp xã có nơi còn chậm…
Các đại biểu dự Hội thảo
Thứ tư, chuyển đổi số đã có chuyển biến nhưng còn vướng ở dữ liệu, phần mềm và nhân lực vận hành. Theo đó, Hà Nội đã đầu tư mạnh cho hạ tầng số, nền tảng dùng chung, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống điều hành và các cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý. Tuy nhiên, nhiều phần mềm chuyên ngành còn chưa liên thông; chất lượng dữ liệu chưa đồng đều; cấp xã còn phải nhập liệu nhiều lần; nhân lực chuyên trách về CNTT, chuyển đổi số tại cấp xã còn mỏng, trong khi yêu cầu về vận hành hệ thống thông tin, an toàn dữ liệu, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ số… rất lớn.
Thứ năm, nguồn lực tài chính, đầu tư công, tài sản công và các dự án chuyển tiếp còn chịu áp lực rất lớn. Đồng chí Dương Đức Tuấn cho biết, sau khi kết thúc cấp huyện, khối lượng dự án, nhiệm vụ đầu tư công, tài sản công, trụ sở, công nợ, quyết toán và thủ tục chuyển tiếp rất lớn. Thành phố đã chủ động bố trí nguồn lực, bổ sung ngân sách, điều chỉnh kế hoạch vốn, chuyển chủ đầu tư và xử lý các nhiệm vụ phát sinh; tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn vướng do nhiều quy định về đầu tư công, ngân sách, tài sản công, quyết toán dự án, điều chuyển tài sản, chuyển đổi công năng trụ sở còn nhiều thủ tục, liên quan nhiều cơ quan. Một số dự án trọng điểm, công trình cấp bách còn khó khăn về GPMB, điều chỉnh quy hoạch, bố trí vốn, thủ tục đầu tư và phối hợp giữa các cấp, các ngành.
Các đại biểu dự Hội thảo
Từ thực tiễn nêu trên, thành phố Hà Nội kiến nghị Trung ương quan tâm chỉ đạo một số nội dung, cụ thể:
Thứ nhất, sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức, hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp; rà soát, sửa đổi các quy định phân cấp theo nguyên tắc: một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; cơ quan phối hợp phải rõ phần việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm.
Thứ hai, cho phép phân loại xã, phường theo quy mô quản trị thực tế để làm căn cứ tổ chức bộ máy, bố trí biên chế, phân bổ ngân sách và giao nhiệm vụ. Tiêu chí phân loại cần tính đến dân số, diện tích, mật độ dân cư, tốc độ đô thị hóa, số hồ sơ TTHC, số dự án, số đơn thư, yêu cầu quản lý đất đai - xây dựng - đô thị và đặc thù nông thôn, bãi sông, miền núi, xã đảo. Không nên áp dụng bình quân cơ học đối với các xã, phường có quy mô và tính chất quản trị rất khác nhau.
Thứ ba, chỉ đạo các bộ, ngành sớm sửa đổi, bổ sung thông tư, quy trình nghiệp vụ, chế độ báo cáo và tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, ưu tiên các lĩnh vực đang phát sinh nhiều vướng mắc như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính, đầu tư công, tài sản công, nội vụ, tư pháp, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo. Việc hướng dẫn cần chuyển từ trả lời từng vụ việc sang ban hành quy định chuẩn, thống nhất, áp dụng được ngay cho cấp xã.
Thứ tư, có cơ chế bố trí, tăng cường và thu hút nhân lực chất lượng cao cho cấp xã, nhất là ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, chuyển đổi số và quản lý đô thị. Đối với CNTT, chuyển đổi số, đề nghị nghiên cứu quy định vị trí việc làm chuyên trách tại UBND cấp xã; đồng thời cho phép bổ sung biên chế hoặc hợp đồng chuyên môn theo khối lượng công việc, mức độ số hóa và đặc thù từng địa bàn.
Thứ năm, quan tâm hỗ trợ Hà Nội về nguồn lực tài chính, đầu tư công, hạ tầng số và cơ chế xử lý dự án, tài sản công chuyển tiếp sau sắp xếp; có hướng dẫn riêng về điều chỉnh chủ đầu tư, quyết toán dự án hoàn thành, xử lý công nợ, điều chuyển tài sản, chuyển đổi công năng trụ sở, rút gọn thủ tục đối với dự án chuyển tiếp và công trình cấp bách, bảo đảm vừa chặt chẽ về pháp lý, vừa đáp ứng yêu cầu tiến độ phát triển.
Thứ sáu, đẩy nhanh việc xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành với dữ liệu của địa phương; phân quyền khai thác dữ liệu cho cấp xã theo đúng thẩm quyền và trách nhiệm. Mục tiêu là chuyển từ "số hóa hồ sơ" sang "quản trị trên dữ liệu", thực hiện một lần khai báo, nhiều lần sử dụng; không yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại giấy tờ hoặc xác nhận lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cho biết: Hà Nội xác định việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy, mà là quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và phục vụ Nhân dân. Thành phố sẽ tiếp tục chủ động rà soát, hoàn thiện mô hình, nâng cao năng lực cấp xã, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, mong tiếp tục nhận được sự quan tâm chỉ đạo, hỗ trợ của Trung ương, các ban, bộ, ngành để kịp thời tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện thể chế, bảo đảm mô hình chính quyền địa phương 02 cấp vận hành ổn định, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.