Đề xuất Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm dựa trên cơ sở kinh nghiệm của thành phố Thượng Hải (Trung Quốc)

Tại thành phố Thượng Hải, Đoàn công tác đã có buổi làm việc chuyên sâu với Viện Quy hoạch và Thiết kế đô thị Đồng Tế (TJUPDI) thuộc Đại học Đồng Tế; thăm và trao đổi với Sở Quy hoạch và Tài nguyên thiên nhiên và Cung Triển lãm quy hoạch đô thị Thượng Hải; khảo sát thực địa một số mô hình điểm trong quy hoạch, phát triển đô thị của Thượng Hải; làm việc với Tập đoàn Danish Hydraulic Institute (Đan Mạch) - cơ sở tại Trung Quốc.

Đề xuất Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm

Tại buổi làm việc với Viện Quy hoạch và Thiết kế đô thị Đồng Tế (TJUPDI) thuộc Đại học Đồng Tế, một trong những cơ sở nghiên cứu và đào tạo hàng đầu Trung Quốc về quy hoạch và thiết kế đô thị, các chuyên gia của TJUPDI đã trình bày báo cáo đề xuất sơ bộ với chủ đề "Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm".

Trên cơ sở so sánh tương quan giữa Hà Nội hiện nay và Thượng Hải trong giai đoạn tăng tốc phát triển, các chuyên gia đã đề xuất các định hướng đột phá về việc xác lập tầm nhìn mới: Định vị Hà Nội trở thành "thành phố đổi mới sáng tạo và sinh thái toàn cầu". Tầm nhìn này dựa trên 3 trụ cột: Văn minh sinh thái: Đặt môi trường và chất lượng sống lên hàng đầu; Đổi mới sáng tạo: Chuyển từ kinh tế gia công sang kinh tế tri thức; Bản sắc văn hóa: Hiện đại nhưng giữ gìn hồn cốt Á Đông.

Để hiện thực hóa được tầm nhìn này, các chuyên gia đề xuất 5 chiến lược đột phá: 

Thứ nhất, về cấu trúc không gian: Chuyển đổi mạnh mẽ từ "hướng tâm" sang "hướng sông", xác định Trục sông Hồng là xương sống phát triển (tương tự vai trò sông Hoàng Phố của Thượng Hải) để mở rộng đô thị về phía bắc và phía đông, hướng ra biển lớn. 

Thứ hai, xây dựng các "thung lũng sáng tạo" và cụm đổi mới sáng tạo thay thế cho các khu công nghiệp truyền thống, lấy R&D và công nghệ cao làm trọng tâm. 

Thứ ba, về môi trường: Thiết lập hệ thống "Vành đai xanh" và "Nêm xanh" ngăn chặn đô thị hóa tự phát, ứng dụng mô hình "Thành phố bọt biển" để giải quyết triệt để bài toán ngập úng. 

Thứ tư, về giao thông: Ưu tiên tuyệt đối mô hình TOD (phát triển đô thị nén quanh các đầu mối giao thông công cộng) để giải phóng quỹ đất cho cây xanh và không gian công cộng. 

Thứ năm, về tái thiết đô thị: áp dụng phương pháp "bảo tồn thích ứng" đối với khu vực nội đô lịch sử; chuyển đổi các di sản công nghiệp cũ thành không gian văn hóa, nghệ thuật.

Tại buổi làm việc, đại diện Đoàn công tác thành phố Hà Nội ghi nhận ý kiến của các chuyên gia, đồng thời, đề nghị TJUPDI không chỉ tư vấn về quy hoạch không gian đô thị mà còn nghiên cứu, cung cấp cho Hà Nội hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành và địa phương, đặc biệt là các bộ tiêu chuẩn của Thượng Hải và Bắc Kinh) liên quan đến Quy hoạch và quản lý không gian ngầm phức hợp; Tiêu chuẩn kỹ thuật cho mô hình TOD (mật độ, hệ số sử dụng đất); Tiêu chuẩn về thoát nước và chống ngập (Thành phố bọt biển); các chỉ tiêu kiểm soát môi trường và công trình xanh. Đây sẽ là những cơ sở để thành phố Hà Nội xây dựng được bộ "Tiêu chuẩn, Quy chuẩn Thủ đô" đặc thù, vượt trội so với quy chuẩn quốc gia để đáp ứng yêu cầu phát triển của một siêu đô thị hiện đại.

Cũng tại buổi làm việc, nhằm cụ thể hóa các nội dung hợp tác lâu dài, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo Thành phố Hà Nội và lãnh đạo Đại học Đồng Tế, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội (HUPI) và lãnh đạo Viện Quy hoạch và Thiết kế đô thị Đồng Tế (TJUPDI) đã chính thức ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), với nội dung trọng tâm là thiết lập khung hợp tác chiến lược về trao đổi chuyên gia, chia sẻ dữ liệu quy hoạch, đồng tổ chức các hội thảo khoa học và phối hợp nghiên cứu các chuyên đề chuyên sâu phục vụ Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Gợi mở từ Tầm nhìn "Thượng Hải 2035"

Tại buổi làm việc với Sở Quy hoạch và Tài nguyên thiên nhiên và Cung Triển lãm quy hoạch đô thị Thượng Hải, hai bên đã trao đổi sâu về bản đồ án "Thượng Hải 2035" (hướng tới Thành phố toàn cầu xuất sắc). Phía đối tác đã chia sẻ 3 nguyên tắc "sống còn" mà Hà Nội có thể tham khảo:

Một là, kiểm soát ngưỡng trần: Thành phố Thượng Hải áp dụng cơ chế kiểm soát kép cực kỳ nghiêm ngặt với "trần dân số" giữ ổn định ở mức 25 triệu người và "trần diện tích" đất xây dựng đô thị tối đa không quá 50% (tức là 3.200km² trên tổng diện tích 6.300km²).

Hai là, mô hình "15 phút cuộc sống": Quy hoạch không gian đô thị bảo đảm cho người dân có thể tiếp cận mọi dịch vụ thiết yếu (y tế, giáo dục, công viên, thể thao) trong vòng 15 phút đi bộ.

Ba là, chiến lược không gian ngầm: Thành phố Thượng Hải quy hoạch không gian ngầm đồng bộ với hệ thống tàu điện ngầm, tạo thành các "thành phố ngầm" liên hoàn tại các khu trung tâm (như khu Hồng Kiều, Lục Gia Chủy) để giải quyết vấn đề thiếu đất.

Đoàn công tác đã tham quan Trung tâm Triển lãm quy hoạch đô thị Thượng Hải - bảo tàng quy hoạch lớn nhất thế giới, sử dụng mô hình sa bàn khổng lồ và công nghệ thực tế ảo để minh bạch hóa thông tin quy hoạch. Đây là một trong những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng, để thành phố Hà Nội sớm nghiên cứu xây dựng Cung Quy hoạch Quốc gia/Thủ đô (với hệ thống các sa bàn quy hoạch trực quan và sa bàn số) để công khai quy hoạch, thu hút đầu tư và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Để có thêm cơ sở thực tiễn làm tham khảo, gợi mở cho việc xây dựng Quy hoạch tổng thể của Thủ đô Hà Nội, Đoàn công tác cũng đã khảo sát một số mô hình điểm trong công tác quy hoạch, phát triển đô thị ở thành phố Thượng Hải. Trong đó, Khu Tân thiên địa là một điển hình của mô hình tái thiết đô thị và bảo tồn di sản. Nơi đây vốn là khu nhà ở cũ nát - kiến trúc đặc trưng của Thượng Hải thế kỷ 19 với mật độ cao, xuống cấp nghiêm trọng. 

Để có thể "tái thiết" khu vực này, Thượng Hải không đập bỏ toàn bộ để xây nhà cao tầng, mà áp dụng giải pháp "bảo tồn thích ứng", tức là giữ nguyên lớp vỏ kiến trúc bên ngoài (mái ngói, tường gạch, ngõ nhỏ) để giữ "hồn" đô thị; đồng thời, làm mới công năng bằng việc thay đổi toàn bộ nội thất và công năng bên trong thành khu thương mại, dịch vụ, giải trí cao cấp, nhà hàng, quán bar... Điều này đã mang lại giá trị lớn, biến một khu ổ chuột trở thành điểm đến du lịch hàng đầu nhưng vẫn giữ được ký ức lịch sử, tăng giá trị bất động sản.

Mô hình nổi bật trong quy hoạch, phát triển đô thị ở Thượng Hải là việc xây dựng "Trục Văn hóa - Kinh tế ven sông: Bến Thượng Hải - Phố Đông", với cách tiếp cận coi sông Hoàng Phố là trục trung tâm, các nhà quy hoạch đã áp dụng giải pháp bố cục không gian: Bảo tồn quần thể kiến trúc thuộc địa, cải tạo thành phố đi bộ ven sông ở bờ tây; Xây dựng trung tâm tài chính hiện đại (Lục Gia Chủy) với các tòa nhà chọc trời biểu tượng ở bờ đông; kết nối hai bờ bằng hệ thống hầm vượt sông và phà du lịch, tạo sự tương phản giữa quá khứ và tương lai. Đồng thời, giải tỏa toàn bộ các bến cảng, nhà kho cũ ven sông để làm đường dạo bộ, dải công viên công cộng liên tục dài 45km cho người dân.

Cũng tại thành phố Thượng Hải, Đoàn công tác đã làm việc với Tập đoàn Danish Hydraulic Institute (DHI - Đan Mạch) - cơ sở tại Trung Quốc. Là tổ chức tư vấn quốc tế hàng đầu về môi trường nước với hơn 50 năm kinh nghiệm, hoạt động tại hơn 30 quốc gia. DHI sở hữu công nghệ lõi, là đơn vị phát triển bộ phần mềm MIKE - công cụ tiêu chuẩn toàn cầu để mô hình hóa sông ngòi và ngập lụt đô thị; đồng thời có kinh nghiệm khu vực khi đã triển khai nhiều dự án lớn tại Việt Nam và lưu vực sông Mê Kông, bao gồm các hệ thống dự báo lũ và hỗ trợ ra quyết định cho Ủy hội sông Mê Kông và các dự án tại Thái Lan, Myanmar...

DHI cũng có kinh nghiệm dày dạn trong việc xây dựng các hệ thống hỗ trợ ra quyết định tích hợp dữ liệu khí tượng, thủy văn và quy hoạch; tham gia với vai trò tư vấn chuyên ngành kỹ thuật, chịu trách nhiệm về hợp phần "quy hoạch thủy lợi, phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu" đảm bảo phát triển đô thị bền vững. 

Tại buổi làm việc, hai bên chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và nhu cầu hợp tác; đánh giá các mô hình, công nghệ của DHI phù hợp với việc giải quyết các bài toán của Hà Nội; nhất trí sẽ tăng cường trao đổi, xem xét cung cấp các số liệu quan trắc về khí hậu, thủy văn đầu vào và thực hiện mô hình đánh giá rủi ro trên cơ sở phương án quy hoạch đề xuất.

Các hoạt động trao đổi, khảo sát, nghiên cứu tại thành phố Thượng Hải đã kết thúc tốt đẹp chương trình thăm và làm việc tại Trung Quốc của Đoàn công tác thành phố Hà Nội, qua đó, thu hoạch nhiều kinh nghiệm, cách làm hiệu quả của các siêu đô thị, thành phố lớn ở Trung Quốc, làm cơ sở tham khảo, gợi mở cho việc xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, nhất là việc xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn địa phương; quy hoạch hai bên sông; tái thiết đô thị, quản lý đất đai, dự án Cung Quy hoạch..., góp phần quan trọng vào việc xác định và hiện thực hóa Tầm nhìn phát triển Thủ đô trong 100 năm tới.