Chủ tịch Hà Nội Vũ Đại Thắng: Phát triển làng nghề, cụm công nghiệp gắn sinh kế người dân

Cùng dự có Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cùng lãnh đạo một số sở, ban, ngành Thành phố.

Phát huy thế mạnh hơn 1.300 làng nghề truyền thống

Báo cáo về công tác quản lý, phát triển làng nghề trên địa bàn Thành phố, Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Võ Nguyên Phong cho biết, Hà Nội hiện có hệ thống làng nghề phong phú với quy mô lớn, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Thành phố hiện có 1.350 làng có nghề và làng có nghề truyền thống, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND Thành phố công nhận, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống.

Các làng nghề của Hà Nội hoạt động trong 6 nhóm ngành nghề, gồm chế biến, bảo quản nông lâm thủy sản; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ; sản xuất đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, dệt may, cơ khí nhỏ; sản xuất và kinh doanh sinh vật cảnh; xử lý, chế biến nguyên vật liệu phục vụ sản xuất ngành nghề nông thôn; cùng các dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống nông thôn. Mỗi làng nghề đều mang bản sắc riêng, tạo ra nhiều sản phẩm độc đáo, tinh xảo, đậm nét văn hóa truyền thống.

Doanh thu từ các làng nghề trên địa bàn Thành phố ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội đã được xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc và Hồng Kông.

Bên cạnh đó, đến nay có 100 làng nghề, làng có nghề có sản phẩm OCOP, với 929 trong tổng số 3.463 sản phẩm OCOP của Thành phố là sản phẩm của làng nghề được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên. Thành phố cũng có 415 nghệ nhân, gồm 19 nghệ nhân nhân dân, 72 nghệ nhân ưu tú và 324 nghệ nhân Hà Nội, là lực lượng nòng cốt trong bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống.

Theo Giám đốc Sở Công Thương Võ Nguyên Phong, thời gian tới Thành phố tiếp tục triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn, đồng thời xây dựng mô hình "làng nghề xanh" thí điểm tại 10 làng, gắn với ứng dụng công nghệ số, giám sát môi trường và thúc đẩy thương mại điện tử.

Cùng với đó, Hà Nội sẽ đẩy mạnh xây dựng và bảo hộ thương hiệu làng nghề, triển khai truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng gắn với bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn. Thành phố cũng chú trọng phát triển làng nghề gắn với du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm, sáng tạo, qua đó tạo sinh kế bền vững cho người dân.

"Phát triển làng nghề Thủ đô theo hướng bền vững, hiện đại, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống là mục tiêu xuyên suốt. Thành phố phấn đấu giai đoạn 2025-2030, giá trị sản xuất làng nghề tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm", Giám đốc Sở Công Thương Võ Nguyên Phong thông tin.

Hình thành hệ thống cụm công nghiệp đồng bộ, hiện đại

Báo cáo về công tác quản lý, phát triển cụm công nghiệp trên địa bàn Thành phố, Giám đốc Sở Công Thương Võ Nguyên Phong cho biết, Hà Nội đang đẩy mạnh quản lý, phát triển cụm công nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và tạo quỹ đất sản xuất cho doanh nghiệp. Công tác quản lý cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố được thực hiện theo phân cấp rõ ràng, trong đó UBND Thành phố quyết định thành lập, mở rộng hoặc điều chỉnh cụm công nghiệp; Sở Công Thương chủ trì thẩm định, tham mưu; UBND xã, phường đề xuất thành lập, mở rộng và quản lý hoạt động cụm công nghiệp tại địa phương.

Hiện nay, trên địa bàn Hà Nội có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với diện tích 1.469ha, trong đó 70 cụm công nghiệp được thành lập trước năm 2018 với diện tích 1.427ha và 5 cụm công nghiệp được thành lập giai đoạn 2018-2020 với diện tích 42ha. Bên cạnh đó, 80 cụm công nghiệp đang triển khai thực hiện với tổng diện tích 2.755ha, gồm 1 cụm công nghiệp thành lập trước năm 2018, 26 cụm công nghiệp thành lập giai đoạn 2018-2020 và 53 cụm công nghiệp được triển khai từ năm 2020 đến nay. Thành phố cũng đang nghiên cứu quy hoạch 43 cụm công nghiệp với diện tích 3.072ha.

Theo Giám đốc Sở Công Thương Võ Nguyên Phong, việc phát triển cụm công nghiệp trước đây chủ yếu xuất phát từ nhu cầu thực tế của địa phương, nhiều cụm có quy mô nhỏ, hạ tầng chưa đồng bộ và nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây khó khăn cho công tác quản lý, đặc biệt là xử lý môi trường, phòng cháy chữa cháy và quản lý trật tự xây dựng.

Từ khi các quy định mới của Chính phủ về quản lý, phát triển cụm công nghiệp được ban hành, Thành phố đã hoàn thiện cơ chế quản lý, ban hành các quy định cụ thể và tăng cường rà soát quy hoạch, bảo đảm phát triển cụm công nghiệp đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, diện tích và điều kiện sản xuất. Các cụm công nghiệp mới phải đáp ứng đầy đủ hệ thống hạ tầng như giao thông nội bộ, cấp thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, cấp điện, thông tin liên lạc và bảo đảm yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường.

Thành phố cũng đã tham mưu quy hoạch 198 cụm công nghiệp với tổng diện tích 7.296ha, nhằm tạo quỹ đất phát triển sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phù hợp với định hướng phát triển của Thủ đô.

Trong thời gian tới, Sở Công Thương sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch, thu hồi diện tích đất của các dự án chậm tiến độ, sử dụng kém hiệu quả để bố trí cho các nhà đầu tư có năng lực; đồng thời đẩy nhanh tiến độ thành lập, xây dựng hạ tầng các cụm công nghiệp. Thành phố định hướng phát triển cụm công nghiệp theo hướng xanh, hiện đại, bền vững, sinh thái và thông minh, gắn với thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ xanh và phát thải các-bon thấp.

"Việc phát triển cụm công nghiệp sẽ góp phần tạo dư địa hạ tầng sản xuất, thu hút đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP của thành phố trên 11% năm 2026 và các năm tiếp theo", Giám đốc Sở Công Thương Võ Nguyên Phong thông tin.

Tổ chức lại sản xuất làng nghề, thúc đẩy hình thành cụm công nghiệp

Sau khi nghe ý kiến của các sở ngành, xã phường, phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết, sau chỉ đạo của lãnh đạo Thành phố, Sở Công Thương đã được giao chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan xây dựng báo cáo về phát triển làng nghề và cụm công nghiệp. Sau cuộc họp, các cơ quan sẽ tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt là những nội dung liên quan quy hoạch, tổ chức sản xuất, và việc sử dụng lao động tại các làng nghề.

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền, Hà Nội sở hữu hệ thống làng nghề đặc sắc, được các tổ chức quốc tế đánh giá cao. Từ sau dịch Covid-19, đặc biệt từ cuối năm 2022 đến nay, Thành phố tập trung thúc đẩy phát triển làng nghề theo hướng vươn ra khu vực và thế giới. Hà Nội đã mời Hội đồng Thủ công mỹ nghệ thế giới đến làm việc, đồng thời hợp tác với các trường đại học quốc tế để hỗ trợ thiết kế mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Trong hai năm gần đây, Hà Nội có thêm nhiều làng nghề được công nhận là thành viên của Hội đồng Thủ công mỹ nghệ thế giới. Năm 2024, hai làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc được công nhận; năm 2025 tiếp tục có Chuyên Mỹ và Sơn Đồng. "Đây là hướng đi đúng và cần tiếp tục phát huy", Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền cũng cho biết, trước đây nhiều làng nghề phát triển tự phát, xen kẽ trong khu dân cư và có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Thành phố đang từng bước tổ chức lại sản xuất, như trường hợp làng hương Quảng Phú Cầu sau khi được điều chỉnh đã trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn.

Về phát triển cụm công nghiệp, Thành phố định hướng di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư. Theo quy định, cụm công nghiệp làng nghề phải dành tối thiểu 60% diện tích đất cho các ngành nghề truyền thống; 40% còn lại có thể thu hút các doanh nghiệp khác. Định hướng phát triển cụm công nghiệp của Thủ đô là "sáng - xanh -sạch - đẹp và phải thơm".

Thành phố cũng thúc đẩy phát triển du lịch làng nghề với các trung tâm thiết kế và sáng tạo tại từng địa phương. Ví dụ tại làng nghề may áo dài Trạch Xá đang triển khai mô hình phòng thiết kế ứng dụng công nghệ 4D.

"Trong thời gian tới, Thành phố yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thiện các văn bản pháp lý liên quan; đồng thời chủ động hướng dẫn doanh nghiệp triển khai các dự án cụm công nghiệp, rà soát quy hoạch để tạo sinh kế cho người dân trong quá trình đô thị hóa" - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh.

Phát triển làng nghề, cụm công nghiệp gắn với quy hoạch Thủ đô

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, đây là nội dung quan trọng, gắn trực tiếp với sinh kế của người dân và sự phát triển của các khu vực nông thôn, vùng chưa đô thị hóa của Thủ đô trong thời gian tới.

Trong quá trình xây dựng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Thành phố đã tập trung nhiều vào định hướng đô thị hóa, phát triển các trung tâm động lực, các trục và hành lang phát triển, lấy công nghiệp, khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, những định hướng này chủ yếu tập trung ở các khu vực đô thị và vùng trung tâm.

Trong khi đó, với diện tích khoảng 3.300km² và chỉ có 9 cực tăng trưởng, Hà Nội vẫn còn nhiều khu vực được định hướng là vùng dự trữ, vùng xanh hoặc các khu vực duy trì không gian văn hóa truyền thống. Vì vậy, Thành phố cần tiếp tục phát triển các mô hình phù hợp với đặc trưng nông thôn, trong đó có làng nghề và cụm công nghiệp.

Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cho rằng, Hà Nội có hệ thống làng nghề rất phong phú, đặc biệt tại khu vực Hà Tây cũ với nhiều làng nghề nổi tiếng trong nước và quốc tế. Những làng nghề này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mang đậm yếu tố văn hóa, truyền thống và tính cộng đồng cao trong sản xuất. Do đó, việc bảo tồn và phát triển làng nghề là chủ trương xuyên suốt của Thành phố.

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất làng nghề cũng tồn tại một số hạn chế như quy mô nhỏ, năng lực sản xuất thấp, yêu cầu kỹ năng cao và khó bảo đảm tính đồng đều của sản phẩm như sản xuất công nghiệp. Đặc biệt, vấn đề môi trường tại nhiều làng nghề còn đặt ra yêu cầu phải quản lý chặt chẽ.

Từ thực tiễn đó, Thành phố đã chủ trương đưa hoạt động sản xuất làng nghề vào các cụm tiểu thủ công nghiệp, tách khu sản xuất khỏi khu dân cư để hình thành các khu sản xuất tập trung có hạ tầng đồng bộ, có hệ thống xử lý nước thải, rác thải. Một số địa phương đã triển khai mô hình này và đạt kết quả bước đầu tích cực.

Đối với cụm công nghiệp, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, đây là mô hình có quy mô nhỏ hơn khu công nghiệp, tập trung thu hút các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp địa phương, đặc biệt là các cơ sở sản xuất phát triển từ ngành nghề truyền thống. Tuy nhiên, so với tiềm năng của Thủ đô, hệ thống cụm công nghiệp vẫn còn phát triển khá khiêm tốn.

Hiện nay, toàn Thành phố có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với diện tích gần 1.500ha; trong đó 70 cụm công nghiệp được thành lập trước năm 2018. Bên cạnh đó, khoảng 80 cụm công nghiệp khác đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư hoặc giải phóng mặt bằng, trong đó có 46 cụm đang thực hiện các thủ tục thẩm định, lựa chọn chủ đầu tư.

Chủ tịch UBND Thành phố đề nghị các sở, ngành đánh giá rõ hiệu quả hoạt động của 75 cụm công nghiệp hiện có, đặc biệt là số lượng doanh nghiệp, giá trị sản xuất, số lao động và mức thu nhập của người lao động, qua đó làm rõ đóng góp của mô hình này đối với phát triển kinh tế địa phương và giải quyết việc làm.

Theo Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng, trong bối cảnh triển khai quy hoạch Thủ đô tầm nhìn dài hạn, cần tiếp tục khẳng định vai trò của cụm công nghiệp như một không gian sản xuất quan trọng dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp phụ trợ và các cơ sở sản xuất địa phương. Đây cũng là nơi chuyển dịch hoạt động sản xuất từ hộ gia đình trong làng ra các khu sản xuất tập trung, góp phần giải quyết vấn đề môi trường.

Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng cũng đề nghị các địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã quan tâm rà soát nhu cầu phát triển làng nghề và cụm công nghiệp, bảo đảm tích hợp nội dung này trong quy hoạch chung của Thủ đô. Đồng thời, khi đã quyết định triển khai các cụm công nghiệp, cần tập trung giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, xử lý môi trường để sớm đưa dự án vào hoạt động, tạo điều kiện cho doanh nghiệp vào sản xuất.

"Phát triển làng nghề và cụm công nghiệp không chỉ tạo mặt bằng sản xuất mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, giúp người lao động ở khu vực nông thôn có thể phát triển kinh tế ngay tại địa phương", Chủ tịch UBND Thành phố nhấn mạnh.