Lịch sử Hà Nội gắn liền với sự thăng trầm của lịch sử Việt Nam qua các thời kỳ, nơi đây là kinh đô của nhiều vương triều phong kiến tại Việt Nam. Hiện tại, Hà Nội là Thủ đô của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là thành phố có diện tích lớn nhất cả nước, đồng thời cũng là địa phương đứng thứ hai về dân số với hơn 8 triệu người. Thành phố Hà Nội nằm giữa đồng bằng sông Hồng trù phú, nơi đây đã sớm trở thành một trung tâm chính trị, văn hóa và kinh tế lớn của đất nước. Là trái tim của cả nước, Hà Nội luôn đi đầu trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, những thành tựu của hơn 37 năm đổi mới có tác động tích cực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng; đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện đáng kể… trong đó có đóng góp không nhỏ của công tác QLXĐXH hiệu quả, đảm bảo an sinh xã hội, không ngừng nâng cao phúc lợi xã hội, tạo sự gắn cộng đồng, hướng đến chất lượng cuộc sống của người dân Thủ đô.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác QLXĐXH của Thành phố hiện vẫn còn một số hạn chế, khuyết điểm: Công tác chỉ đạo thực hiện có lĩnh vực chưa quyết liệt nên còn một số chỉ tiêu chưa đạt yêu cầu kế hoạch. Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý XĐXH trên địa bàn Thành phố chưa đạt hiệu quả như mong muốn, dẫn đến có các điểm nóng như vụ việc ở Đồng Tâm. Thực tế những năm qua, công tác QLXĐXH hướng đến sự gắn kết, hạn chế XĐXH đang còn nhiều vấn đề bất cập, hạn chế. Tình trạng trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có những nguyên nhân cơ bản như: hệ thống quy định pháp luật về QLXĐXH, nhất là quản lý phát triển xã hội bền vững còn nhiều bất cập, khó thực hiện trên thực tế, nhất là những quy định liên quan đến thẩm quyền quản lý của chính quyền các cấp; đội ngũ cán bộ, công chức làm nhiệm vụ QLXĐXH còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng; sự phối hợp giữa các cấp chính quyền trong QLXĐXH còn thiếu chặt chẽ.

Mục tiêu QLXĐXH hướng đến PTBV đã được quan tâm, chỉ đạo trong các Văn kiện của Đảng. Đại hội lần thứ XIII, Đảng ta chỉ rõ: “dự báo đúng xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội ở nước ta trong những năm tới, xây dựng các chính sách xã hội và quản lý phát triển xã hội phù hợp, giải quyết hài hòa các quan hệ xã hội, kiểm soát phân tầng xã hội và xử lý kịp thời, hiệu quả các rủi ro, mâu thuẫn, xung đột xã hội bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân”. Để tiếp tục thực hiện tốt sự chỉ đạo của Đảng và hiện thực hoá thông qua thành quả đạt được trong giai đoạn mới, bối cảnh mới đòi hỏi phải có sự tổng kết về thực trạng triển khai áp dụng phương thức QLXĐXH trong thời gian qua, tổng kết những thành tựu đạt được và những rào cản, thách thức mới, những bài học kinh nghiệm từ giai đoạn trước và từ các quốc gia trên thế giới, trên cơ sở đó đề xuất mô hình QLXĐXH bền vững đáp ứng được yêu cầu mới trong giai đoạn sắp tới.

Với những mục tiêu phát triển mới trong giai đoạn tiếp theo đặt ra, nghiên cứu QLXĐXH trong điều kiện mới là vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, đóng góp vào hiểu biết vấn đề mang tính lý luận và khoa học, đồng thời định hướng giải quyết được bài toán thực tiễn về triển khai QLXĐXH. Từ thực tế trên cho thấy, việc nghiên cứu đề tài: “Quản lý xung đột xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội - Thực trạng, giải pháp” là hết sức cần thiết, nhất là khi Hà Nội đang đẩy mạnh triển khai thực hiện Chương trình số 08 “Phát triển hệ thống an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội, chất lượng cuộc sống của Nhân dân Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025”. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý phát triển xã hội bền vững của chính quyền các cấp, góp phần tạo ra sự đồng bộ trong công tác lãnh đạo, quản lý nhà nước về XĐXH của cấp ủy, chính quyền các cấp.

Về phương diện lý luận, QLXĐXH là một trong những chức năng quan trọng nhất của Nhà nước. Đến nay, chủ đề này đã thu hút sự nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khoa học với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên hiện tại các nhà khoa học cũng như các nhà quản lý vẫn chưa thống nhất với nhau về khái niệm “Quản lý xung đột xã hội" cũng như những chỉ báo về XĐXH. Như vậy, cần thiết phải có những nghiên cứu sâu hơn để thống nhất trong nhận thức về những vấn đề lý luận về QLXĐXH trong điều kiện mới ở Việt Nam hiện nay. Đề tài sẽ góp phần làm rõ hơn vai trò, tầm quan trọng của QLXĐXH của cấp ủy, chính quyền các cấp. Từ đó, góp phần hoàn thiện chính sách và các quy định của thành phố cũng như quy định của cơ quan nhà nước cấp trên trong quản lý phát triển xã hội bền vững.

Về phương diện thực tiễn, cùng với hơn 37 năm đổi mới đất nước, Thủ đô Hà Nội với những tiến bộ về kinh tế, xã hội, đời sống văn hoá, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề xã hội nảy sinh gay gắt, thậm chí kéo dài chưa được giải quyết triệt để. Hơn nữa, trong bối cảnh mới của hội nhập quốc tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ với các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), tương tác thực tại ảo (AR) đã, đang và sẽ làm ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ xã hội. Nó mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng tạo ra nhiều thách thức đối với các quốc gia trong quá trình quản lý phát triển xã hội. Tất cả những điều đó đòi hỏi chúng ta phải có nghiên cứu một cách hệ thống để tìm ra những cách tiếp cận mới trong QLXĐXH nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu mọi mặt của nhân dân. Trên cơ sở việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách khá toàn diện thực tiễn hoạt động QLXĐXH trên địa bàn Thủ đô trong những năm gần đây, đề tài sẽ góp phần chỉ ra những bất cập, hạn chế trong QLXĐXH trên địa bàn thành phố Hà Nội; Từ việc nhận thức đầy đủ những vấn đề đặt ra, đề tài tập trung đề xuất các định hướng chính sách cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý gắn kết và XĐXH, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý phát triển xã hội bền vững.

Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong thành phố Hà Nội có nhiệm vụ chính trị là đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị và kiến thức quản lý nhà nước cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các cấp của thành phố Hà Nội, trong đó có kiến thức về QLXĐXH. Qua quá trình giảng dạy, Nhà trường nhận được nhiều ý kiến trao đổi của học viên là những người trực tiếp làm công tác lãnh đạo, quản lý xã hội ở các cấp chính quyền của Thành phố và qua nghiên cứu thực tế về tình hình quản lý xã hội trên địa bàn Hà Nội đang đặt ra trong quá trình ban hành, thực hiện đường lối, pháp luật về quản lý xã hội, dẫn đến kết quả QLXĐXH chưa đạt được yêu cầu ngày càng cao của quá trình xây dựng Thủ đô theo hướng văn minh, hiện đại. Do đó, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ không chỉ trực tiếp tác động đến hoạt động quản lý của chính quyền các cấp mà còn góp phần thiết thực cho công tác đào tạo, bồi dưỡng của Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong thành phố Hà Nội.

Đến nay hầu hết các nghiên cứu về QLXĐXH đều tập trung vào nghiên cứu hoạt động quản lý của nhà nước đối với các lĩnh vực xã hội, từ đó rút ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong từng lĩnh vực. Hầu như chưa có nghiên cứu nào khảo sát cụ thể quá trình triển khai các công cụ quản lý và thực trạng tham gia vào quá trình quản lý của các chủ thể hướng đến PTBV cũng như mô hình quản lý được đánh giá là phù hợp và hiệu quả tại các địa phương trên địa bàn thành phố Hà Nội. Bên cạnh đó, nghiên cứu sẽ hướng đến xây dựng khung phân tích tổng thể về hệ thống QLXĐXH, vận dụng phân tích thực trạng XĐXH trong một số lĩnh vực cụ thể, thực trạng QLXĐXH.

Như vậy, cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy lựa chọn nghiên cứu chủ đề “Quản lý xung đột xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội – Thực trạng và giải pháp” là cần thiết, góp phần đưa ra những giải pháp thực tiễn cũng như phát triển khung phân tích dự báo, quản lý hiệu quả và có chiến lược trong tương lai.